Chương 4 Người truyền cho tôi niềm tin

  Ngày còn học phổ thông, tôi vốn là học trò lười ghi chép, nhất là những môn học thuộc như văn sử địa. Đối với tôi, những môn học đó nhiều khi kém tư duy. Vì cứ nghĩ rằng lịch sử và địa lý toàn nói những chuyện đúng rồi, văn cũng thế nên tôi đâm ra nhác ghi chép. Cô giáo dạy văn thường xuyên kiểm tra vở ghi của một nhóm học sinh trong đó có tôi. Điều này chẳng làm tôi thay đổi thói quen nhác ghi chép một chút nào. Có khi tôi còn mượn vở mấy đứa lớp khác rồi chép trước một lúc mấy bài. Lên lớp chỉ giả vờ cúi mặt rồi ngoáy ngoáy cây viết làm ra bộ là mình đang ghi chép. Có khi trong giờ lịch sử tôi thường tranh thủ làm bài tập toán để về nhà khỏi phải làm, mặc cho cô giáo cứ thao thao bất tuyệt trên bục giảng. Thế mà hình như cả năm tôi chả bị bắt lần nào. Tôi cảm thấy cực kỳ khó chịu mỗi khi nghe cô giáo dạy văn giảng về một bài thơ của một ông nào đó thời Tam Quốc hoặc cũng có thể là một thời nào khác mà tôi chẳng biết rõ. Rồi cứ sau khoảng hai ba tuần gì đó thì chúng tôi lại phải viết một bài văn nhằm khen thơ của một trong những ông đó. Mặc dù theo tôi thấy thì những bài thơ đó quá lạc hậu và nhàm chán đến mức độ chả có gì để khen cả. Cô giáo thì thường xuyên nhấn mạnh mà hầu như bài nào cũng thế:
 Tác giả đã đề cao hình tượng ..., tác giả đã dùng những hình ảnh biểu cảm nhằm khắc họa ..., tác giả đã thật tinh tế trong việc chọn lựa..., tác giả thật sắc sảo ... vân vân và vân vân. Còn như trong tiềm thức của tôi lúc đó, có lẽ vào cái thời điểm nhà thơ đang sống ông ấy bớt viết đi một tý có lẽ giờ đây bao lớp thanh niên như bọn tôi đỡ khổ biết chừng nào. Tôi kiên nhẫn từng giây từng giây nhìn đồng hồ để chờ hồi trống hết tiết vang lên để chuyển qua những môn học yêu thích của mình như toán và vật lý, những con số hấp dẫn và kỳ bí. Những môn học như vậy nghe có vẽ thực dụng hơn. Sau này viết văn thì đi làm báo, còn làm toán thì đi làm kỹ thuật, kinh tế. Biết đâu sau này các tư tưởng lớn gặp nhau rồi đưa nhau lên mặt báo trương ra cho thiên hạ người ta cười.
Báo chí, nhất là nhà báo thiếu chuyên môn thì cực kỳ nguy hiểm. Sách giáo khoa thì hướng cho học sinh còn báo chí thì hướng dư luận. Mà báo chí làm gì được như sách giáo khoa để mà người ta kiểm duyệt từng chữ.
Tôi lấy ví dụ trong nghề của mình. Thứ nhất là vụ "bê tông cốt tre trong công tác làm đường giao thông - rút ruột công trình"
Thứ hai là vụ "đường cong mềm mại ở đường Trường Chinh".
Rõ ràng khi công trình người ta có vấn đề người ta mới nhao nhao vào soi mói. Còn bình thường chả ai đem lên mặt báo để khen một con đường đẹp và một chiếc cầu chắc chắn đưa xã hội vào tương lai cả. Vì viết như vậy ít khách đọc lắm, cứ phải là giật gân như "thuê chân dài về nhảy đám ma", "chị em chém nhau vì chia gia sản", "tài xế chưa có bằng húc chết người", "sạt lở đất ở Trung Quốc". .. nói chung cứ phải là giật gân gây sốc. Hoặc mới đây là vụ "Hoa hậu xấu nhất Việt Nam", gớm cho mình lấy cái cô xấu nhất Việt Nam ấy về làm vợ chắc cũng không dám. Chắc gì đã đẹp hơn vợ mình.
Trở lại cái vấn đề bê tông cốt tre. Để mà nói về vật liệu tre, thì người ta chỉ dùng tre làm ván khuôn và các công trình phụ trợ . Ít khi người ta đưa vào làm kết cấu chịu lực cho công trình. Ở công trình người ta đưa một thiết kế cho cọc tiêu dẫn hướng có hình dạng hình ống rỗng phía trong. Bên thi công lại đưa tre vào làm ván khuôn là hoàn toàn hợp lý. Điều bất hợp lý ở đây chỉ là do thiết kế và thi công cọc tiêu chưa đảm bảo nên nhà báo mới có cái title kêu như vậy. Lại từ một cái cọc tiêu chỉ nhằm nhiệm vụ dẫn hướng người đọc lại nhầm tưởng ngay đến cả một công trình không đảm bảo chất lượng.
Cái vấn đề đường cong mềm mại, từ mềm mại này mang tính chuyên môn một tý . Từ nguyên bản của nó là đường cong Clothoid.  Ta cứ tưởng tượng khi đi xe kiểu gì cũng phải gặp những đoạn cần phải chuyển hướng để phù hợp với địa hình và tránh đèo dốc ... người ta phải dùng các đường tròn để chen vào ở các chổ cua. Điều bất thường ở đây là trên đường cong thì xe chịu lực li tâm còn trên đường thẳng thì không. Dẫn đến nến đến đoạn chuyển từ đường thẳng vào đường cong cần làm một đoạn chuyển tiếp để nhằm tạo cho người trên xe không cảm thấy khó chịu. Đoạn chuyển tiếp đó chính là đường cong mềm mại. Rõ ràng đường này chỉ xuất hiện ở cao tốc hoặc đường ô tô, ít khi có ở đường đô thị . Vì ở thành phố mỗi lần chuyển hướng người ta thường chọn phương án khử ly tâm bằng cách giảm dần tốc độ.
Chắc cái từ mềm mại không thích hợp để giải thích cái đường cong gi-đông do quá trình giải phóng mặt bằng ở Trường Chinh.
Tôi thường bỏ giờ văn lên thư viện đọc sách là vì thế. Hầu hết các cô giáo dạy văn thừa miệng lưỡi mà thiếu thông tin, bắt chúng tôi đi khen những bài thơ đó khác nào đi khen con đường này có vạch sơn đẹp, biển báo cân đối, ... mà tốt nhất khen thế thì đi khen tiêu chuẩn Việt Nam TCVN cho nó nhanh. 

Nhưng vào thời điểm của 10 năm trước, tôi chỉ là một con mọt sách. Cứ vào đầu mỗi buổi sáng đến môn học mà tôi không thích, tôi theo đám bạn lẻn ra khỏi lớp. Ba thằng kia mỗi thằng trốn học có một lý do. Thằng thì qua lớp của con thập đại mỹ nữ ngồi ngắm nó. Thằng thì lén đi chơi điện tử. Còn thằng thì chắc là lẽn ra mấy cái quán bánh sắn vừa tán gái vừa ăn. Còn tôi thì mò đến thư viện, tôi thường nói dối với cô giáo thủ thư là học sinh của khối học buổi chiều để được một cái chổ ngồi đọc sách trong thư viện. Nhưng sau khi kiếm được một quyển sách ưng ý , ngồi vào vị trí ít ai để ý và thường là ngồi bên cạnh một chị nào khoá buổi chiều thì vẫn chưa thực sự ổn. Vì lỡ có một ông thầy bà cô nào dạy lớp tôi chẳng may vào thư viện thì tôi chẳng có lý do gì giải thích cả. Nhưng một khi tôi đã chìm đắm vào những quyển sách thì mọi thứ xung quanh dường như biến mất. Tôi thường choáng ngợp vì những cuốn sách ở trong thư viện với những kích thước to nhỏ màu sắc hình dạng hình thức khác nhau. Mặc dù thư viện trường trung học chỉ bằng một góc và không đa dạng như học liệu ở trường đại học. Có một lần tôi đọc xong một quyển sách, tôi ngẩng lên và thấy cô giáo chủ nhiệm của mình ngồi ở vị trí đối diện bên kia bàn . Cô ngồi không xa cũng không gần đủ để thấy rõ mặt tôi. Cảm giác không an toàn làm tôi thấy mặt nóng ran. Tôi dựng hẵn quyển sách lên mặt bàn, rồi gục mặt xuống bàn giả vờ ngủ. Hi vọng cô chủ nhiệm hoàn thành xong những ghi chép của mình và bước ra khỏi vị trí sớm. Nhưng cô ngồi thật lâu làm tôi bị vào cái thế tiến thoái lưỡng nan. Một lúc lâu, tôi quyết định đi đến quầy của cô thủ thư và trả quyển sách. Sau khi trả xong tôi giật mình thấy cô chủ nhiệm đứng sau lưng tôi và dường như cô ấy muốn nói gì với cô thủ thư. Tôi ký vào sổ và quay lưng nhằm tránh ánh mắt của cô chủ nhiệm nhìn thẳng vào mình. Tôi bước ra và giả vờ như một học sinh của khối buổi chiều. Tôi thoát ra cửa một cách ngoạn mục và biến mất ra khỏi cổng trường. Tôi chạy đi tìm thằng Quang bánh lọc. Hi vọng nó vẫn ngồi ăn trong mấy cái quán đó để có người đồng cảm, và tôi kể cái chuyện gặp cô chủ nhiệm cho nó nghe. Nhưng lúc ấy rõ ràng tôi sẽ kể chuyện gặp cô ở một vị trí khác chứ không phải trong thư viện. 

Tôi tìm mãi cũng thấy hắn đang ngồi với mấy đứa con gái nhố nhăng đang nhai nhồm nhoàm những cái bánh lọc của mấy cái quán trước trường. Tôi nuốt nước bọt và cũng gọi 1 dĩa bánh. Nó vẫn tâm sự với mấy con bé và dường như không nhìn thấy tôi. Tôi thấy việc nó bỏ học đi ăn là chuyện đương nhiên và chẳng ai có quyền bắt nó. Chẳng qua là đi ăn sáng thôi mà. Tôi lại gặp phải chuyện khó xử tiếp theo là quên đem theo tiền. Tôi chợt nhanh trí , nói với sang bàn thằng Quang nhằm đổ trách nhiệm cho nó. 

Ê quang mày trả giúp tao dĩa này tao phải đi đây có việc đã, tý tao đưa tiền cho. Tôi chạy như tên bắn đến quán điện tử thằng Tân đang ngồi mà chẳng cần quan tâm đến câu trả lời của nó. Tôi mượn thằng Tân được 10 nghìn tiền giấy. Thời đó chưa có tiền Polyme như bây giờ. Đối với thằng Tân thì 10 nghìn đó không đáng là bao nhưng đối với tôi đó là một món nợ khó trả mà có khi tôi phải bịa ra một cái gì đó nhằm xin tiền mẹ tôi. Tôi dúi 10 nghìn vào trước mặt mấy con bạn của thằng Quang.

Trả mày cái dĩa bánh lúc nãy.

Nó nhìn tôi ngạc nhiên và chỉ tay vào trong quán bánh lọc.

Mày vào đó mà trả. 

Đầu tuần sau 4 đứa tôi bị lên sân khấu chào cờ cùng với 8 thằng nữa vì tội bỏ học. Nhưng tội của tôi cũng nhẹ nhất nên chỉ phải chép đi chép lại 100 cái bản kiểm điểm, chứ không phải đi lao động công ích như bọn thằng Tân, thằng Tuấn. Hai tuần sau bố thằng Tuấn làm đám cưới cho nó với con Hằng Tâm, một trong 10 đứa con gái đẹp nhất trường. Con bé đó có bầu và phải bỏ học ngay lớp 11. Chuyện nó lấy vợ là một scandal đối với dân chúng trong trường. Nó làm cái đám cưới hoành tráng và mời tất tần tật lớp chúng tôi, còn lớp con bé kia cũng có mấy đứa tới dự. Bọn nó cưới nhau  nhưng không đăng ký kết hôn vì thằng Tuấn và con Hằng Tâm mỗi đứa thiếu một tuổi. Sau cái vụ đó cô chủ nhiệm dường như quan tâm đến bọn tôi hơn trước. Tôi bị kiểm tra bài cũ dường như hàng ngày và tất cả các môn. Tôi cũng chẳng dám lơ là chuyện học. Tôi chỉ đọc sách vào buổi chiều và giảm lại. Chủ yếu là học và học. Tất cả những đứa con gái có dấu hiệu yêu đương đều bị chuyển len ngồi bàn đầu và để ngăn chặn tận ngọn, nhà trường cấm thư. Vì thời đó chưa có điện thoại nên trai gái yêu đương toàn bằng thư tay.